Herkes Aşılama Yapabilir Mi?
Bazen, arkadaş ortamlarında sorular sorulur ve bu sorular, birdenbire insanı felsefi bir tartışmanın tam ortasına yerleştirir. Geçen akşam, yine arkadaşlarla bir kafede otururken, biri aniden “Herkes aşılama yapabilir mi?” diye sordu. İlk başta, bu soruya cevap vermek gibi bir sorumluluk hissettim, çünkü bu tür konular gerçekten can alıcı olabilir, ama aynı zamanda esprili bir yaklaşım da gerektiriyor.
Hemen kafamda “aşılama” kelimesinin anlamını ve “herkes” kısmının ne kadar geniş bir kavram olduğunu düşündüm. Durun, ben de araştırmamı yapayım, hatta başlıkta ne yazmam gerektiğini iyice netleştireyim dedim. Ama gelin görün ki, aşılama deyince aklıma başka şeyler geldi. Bu yazıda “aşılama”yı sadece bağışıklık anlamında düşünmeye odaklanalım, yoksa aşılama yapmaya kalkıp da “tatlım, sana bir tane aşı yaparım” diyerek birinin boynuna yapışmak, pek de hoş olmayabilir.
Aşılama: Biyolojik Bir İşlem Midir?
Evet, aşılama deyince akla genelde sağlık, bağışıklık sistemi falan geliyor. Ama bu yazıda biraz daha ciddi olacağım (belki). Yani, hepimizin bildiği gibi aşılama, hastalıkların yayılmasını engellemek amacıyla, vücuda zayıf ya da inaktif bir virüs veya bakteri verilerek bağışıklık sisteminin güçlendirilmesini sağlayan bir işlem. Bu işin özeti bu kadar basit aslında. Peki, herkes aşılama yapabilir mi? Hadi buna derinlemesine bir göz atalım.
Kimler Aşılama Yapabilir?
Şimdi, hepimiz birer doktor veya sağlık uzmanı değiliz. Benim de lisansım “sosyoloji”, yani aşılama yapma yetkim yok. Eğer yapmaya kalkarsam, “Aşılama, bence böyle yapılmalı” diye girişip, sonrasında ortalık karışır. Ama, her şeyin bir eğitimi, bir uzmanlık alanı var. Biyoloji derslerinde falan öğrenmiştik ya, “gözlemler ve teoriler” diye, bir sağlık uzmanı olmak için yıllarca eğitim almanız, pratik yapmanız, ardından gerekli sertifikalarla donanmanız gerekiyor.
Bir örnek: Hayatımda ilk kez bir iğne yapmam gerektiğini düşünün, eğer bir gün doktor olsam, belki kafama çekiçle vurmak isteyebilirim çünkü iğne yapma fikri bana hep korkutucu gelmiştir. Düşünsenize, kolunuza bir iğne batırmak zorundasınız, ama bilinçli ve dikkatli olmanız gerekiyor. Sadece bir hata, her şeyi mahvedebilir. Neyse ki bu işi her isteyen yapamaz. Hani, yolda gördüğüm biri, “Emin ol, aşıyı ben yaparım, hadi gel ben de bir şırınga alayım” dese, “Hadi canım, sen de…” diyeceğimi çok iyi biliyorum.
Biyologlar ve doktorlar bu tür işlemleri yapma yetkisine sahip. Hem yetenek hem de sorumluluk gerekiyor. İğne yapmayı bir alışkanlık haline getiremezsiniz, çünkü bu iş ciddi bir sorumluluk taşıyor.
Aşılama Yapabilmek İçin Ne Gerekiyor?
Aşı yapmak, bir doktorun işidir. Ama bunu yapabilmek için bir sürü eğitim almanız, deneyim kazanmanız, ve ciddi bir lisans almanız gerekir. Yani bir düşünün, benim gibi sıradan bir üniversite öğrencisinin kalkıp da birini aşı yapması, oldukça riskli bir hareket olur. Kimseye zarar vermek istemem tabii, ama arada bir hata yaparak o kişiyi küçük bir virus bombardımanına tutmak da kimseye fayda sağlamaz, değil mi?
Aşı Yapmak Nasıl Bir Sorumluluk?
Aşı yapmak, ciddi bir sorumluluk gerektirir. Hani geçenlerde annem bana “Oğlum, sokağa çıktığında maskeni tak” dedi. Sadece annemin lafını dinleyip maskemi takmak yetmiyor, aşılama yapmak için de ciddi bilgi ve beceri gerekiyor. Bu yüzden aşıyla ilgili kararlar, uzmanlar tarafından verilmelidir.
Bence, bir kişinin aşı yapmaya başlamadan önce elinde ne kadar bilgi olduğu çok önemli. Eğer birisi bana “Ben sana aşılama yaparım” dese, “İyi ki o kadar uzağa gitmiyorsun, seninle aşı yapacağım” diye mi söylesem, yoksa “Hayır, gerçekten de sadece doktorlar bu işi yapmalı” diye mi geçse aklımdan? Sonuçta, güvenlik ve sağlık her şeyden önce gelir.
Aşı Yapmanın Yan Etkileri
Yine, o arkadaş ortamını hatırlıyorum. Birisi de dedi ki, “Ben kendim aşıyı yaparım, ama bir ara kolum ağrımıştı, belki bundan olmuştur…” Cidden, herkesin vücut yapısı farklı. O yüzden, birinin yaptığı aşılama işlemi yanlış olursa, tüm sonuçlar tehlikeye girer. Aşı yapmanın bazı yan etkileri olabilir, bu yüzden en güvenli yol, her zaman uzmanlardan yardım almaktır.
Sonuç: Herkes Aşılama Yapabilir Mi?
Açıkça söylemek gerekirse, hayır, herkes aşılama yapamaz. Bu sadece bir yetkinlik meselesi değil, aynı zamanda ciddi bir sorumluluk taşıyan bir işlem. Eğer aşılama işlemi yanlış yapılırsa, sadece o kişi değil, toplum sağlığı da riske girebilir. Bu yüzden bir sağlık profesyoneli olmadan, kimseye aşı yapmaya kalkmamalıyız. Ama gelin, kendimizi rahatlatmak için şunu diyebiliriz: “Bundan sonra, herkesin yaptığı şeylere dikkat edin, ama daha da önemlisi bu işin uzmanlarına bırakın.”
Bir de, şu an aşı yapmayı düşünüyorsanız, önce bir doktorla konuşmak her zaman daha iyi. Çünkü, aşı yapmayı düşünmek bile ayrı bir mesele!
Evet, belki aşı yapmayı düşünmek, ama daha fazla düşünmemeniz gereken bir şey.