38G Hangi Duraklardan Geçiyor? Bir Otobüs Hattının Sosyolojik Haritası
Bir otobüsün camından İstanbul’a bakarken bazen yalnızca durakları görürüz: Gaziosmanpaşa, Küçükköy, Alibeyköy, Silahtarağa, Mecidiyeköy… Oysa aynı hatta ilerleyen insanların hayatları, gelirleri, kaygıları, alışkanlıkları ve kente dair beklentileri birbirinden oldukça farklıdır. Benim için toplu taşımayı ilginç kılan da tam olarak bu: Aynı koltuk sırasını paylaşan insanların aslında farklı toplumsal dünyalardan geliyor olması.
Öncelikle önemli bir güncelleme yapmak gerekiyor: 38G (G.O.P. Devlet Hastanesi–Mecidiyeköy) hattı 23 Haziran 2025’ten itibaren kaldırıldı. İETT, Alibeyköy Entegrasyon Projesi kapsamında 38G yerine TM16 hattının kullanılacağını ve Alibeyköy Aktarma Merkezi üzerinden Mecidiyeköy’e 50M ile ulaşılabileceğini duyurdu. İETT
38G Hattı Hangi Duraklardan Geçiyordu?
2025’teki değişiklikten önce 38G’nin güzergâhı Gaziosmanpaşa Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nden başlayarak Mecidiyeköy yönüne uzanıyordu. Kaynaklarda listelenen duraklar arasında şunlar bulunuyordu: Gaziosmanpaşa Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Osmanbey Caddesi, Karayolları Mahallesi, 634. Sokak, Miraç Camii, Galeri Caddesi, Yeni Mahalle İlkokulu, Küçükköy Beşyol, Dumlupınar Ortaokulu, Küçükköy, Gebzelİ Caddesi, Küçükköy İstanbul Caddesi, Gaziosmanpaşa Caddesi, Aliya İzzetbegoviç İlkokulu, Bağlar Caddesi-Şehit Anıl Kaan Aybek ve devamında Alibeyköy-Silahtarağa hattı üzerinden Mecidiyeköy’e ulaşan duraklar. Oraya Nasıl Giderim+1
Dolayısıyla bugün “38G hangi duraklardan geçiyor?” sorusunun cevabı geçmiş zamandadır; hat artık aktif değildir.
Durak Nedir, Hareketlilik Nedir?
Toplu taşıma yalnızca ulaşım değildir
Hareketlilik, insanların iş, eğitim, sağlık, alışveriş ve sosyal ilişkiler için kent içinde hareket edebilme kapasitesidir. Erişilebilirlik ise bu hareketin ne kadar kolay, güvenli ve ekonomik olduğuyla ilgilidir. Bu ayrım önemli; çünkü bir otobüs durağının fiziksel olarak yakın olması, o durağın herkes için eşit derecede kullanılabilir olduğu anlamına gelmez.
İstanbul üzerine yapılan bir araştırma, nüfusun yaklaşık yüzde 90’ının lastik tekerlekli toplu taşıma duraklarına beş dakikalık yürüme mesafesinde olduğunu; buna karşılık raylı sistem ve deniz ulaşımı duraklarında bu oranın yaklaşık yüzde 3’e düştüğünü ortaya koyuyor. DergiPark
38G’nin geçtiği mahallelere baktığımızda bunun toplumsal karşılığını daha iyi görebiliriz. Hastane, mahalle, okul, ana arter ve merkezi iş alanlarını birbirine bağlayan böyle bir hat, farklı yaşam alanları arasında gündelik bir köprü oluşturuyordu.
Toplumsal Normlar ve Otobüsün İçindeki Sessiz Kurallar
Kim nerede oturur, kim ne kadar yer kaplar?
Toplumsal normlar, insanların yazılı bir kural olmaksızın “uygun” kabul ettiği davranış biçimleridir. Otobüste yüksek sesle konuşmamak, yaşlılara yer vermek ya da kalabalıkta kişisel alanı korumak bunların küçük örnekleridir.
Fakat normlar her zaman nötr değildir. Kimin cam kenarında oturduğu, kimin ayakta kaldığı, kimin gece otobüsüne binmekten çekindiği de toplumsal ilişkilerle bağlantılıdır.
2025’te İstanbul toplu taşımasındaki kadın deneyimlerini inceleyen bir araştırmada 45 gözlem üzerinden kişisel alan, kalabalık, sosyal etkileşimden kaçınma, gece yolculuğu ve güvenlik gibi beş temel tema ortaya çıkarıldı. DergiPark
Bu nedenle aynı 38G yolculuğu iki kişi için aynı deneyim olmayabilir. Bir yolcu için otobüs yalnızca işe gitmenin ucuz yoluyken başka biri için “hangi durakta ineceğim, hava kararmadan dönebilecek miyim?” hesabının parçası olabilir.
Cinsiyet Rolleri ve Kültürel Pratikler
Ulaşım tercihleri bireysel mi?
Toplumsal cinsiyet rolleri, kadınlardan ve erkeklerden beklenen davranışları şekillendiren kültürel kalıplardır. İstanbul’daki TOPUK projesi, kadınların ulaşım deneyimlerinin yalnızca araç içi güvenlikle sınırlı olmadığını; sokaktan durağa, duraktan araca kadar uzanan bir süreç olduğunu gösteriyor. Bazı kadınların gece yolculuklarından kaçınması veya güzergâh ve saatlerini güvenlik kaygısıyla değiştirmesi, bireysel bir “tercih” gibi görünse de toplumsal koşullarla ilişkilidir. istambulON
Dahası, İstanbul’daki otobüs kullanıcılarını inceleyen araştırmada kadınların otobüs hizmetlerinden memnuniyetinin erkeklerden anlamlı biçimde daha düşük olduğu bulundu: erkeklerin yüzde 57,3’ü otobüs hizmetlerinden memnunken bu oran kadınlarda yüzde 33,6’ydı. Frontiers
Burada mesele yalnızca “kadınlar otobüsü daha az seviyor” değildir. Asıl soru şudur: Kent ulaşımı farklı toplumsal grupların ihtiyaçlarını ne ölçüde hesaba katıyor?
Güç İlişkileri ve Toplumsal Adalet
Bir hattın kaldırılması kimin hayatını değiştirir?
Güç ilişkileri, kaynaklara ve karar alma süreçlerine kimin daha fazla erişebildiğini anlatır. Ulaşım planlaması da bundan bağımsız değildir. Bir güzergâhın değiştirilmesi teknik bir karar gibi görünür; fakat insanların işe, hastaneye veya eğitime ulaşma biçimini değiştirdiği için aynı zamanda toplumsal bir karardır.
Bu noktada toplumsal adalet, ulaşım olanaklarının farklı gelir, cinsiyet, yaş ve mekânsal konumdaki insanlara adil biçimde dağıtılması anlamına gelir. İstanbul üzerine güncel ulaşım araştırmaları, gelir, coğrafya, toplumsal cinsiyet ve engellilik gibi faktörlerin hareketlilik deneyimlerinde eşitsizlik yaratabildiğini vurguluyor. Jopi Journal
Bu nedenle 38G’nin kaldırılmasını yalnızca “bir otobüs hattı değişti” şeklinde okumak eksik kalır. Yeni aktarma düzeni bazı yolcular için daha verimli olabilirken başka yolcular için ek yürüme, bekleme veya aktarma maliyeti yaratabilir. Burada karşımıza eşitsizlik çıkar: Aynı ulaşım politikası herkesi aynı biçimde etkilemez.
38G’ye Sosyolojik Bir Bakış
Bir otobüs, küçük bir İstanbul
38G’nin güzergâhını zihnimizde yeniden kurduğumuzda yalnızca bir çizgi değil, farklı mahalleleri ve hayatları birbirine bağlayan sosyal bir ağ görüyoruz. Hastaneye giden biri, okula yetişen öğrenci, işe giden çalışan, alışveriş yapan yaşlı bir kişi ve akşam eve dönen genç bir kadın aynı ulaşım sisteminin farklı kullanıcılarıdır.
Sosyolojik bakışın bana göre en değerli yanı burada ortaya çıkıyor: Bireysel davranışları yalnızca bireyin karakteriyle açıklamamak. “Neden bu kişi bu saatte otobüse binmiyor?” sorusunun yanında “hangi toplumsal koşullar bu tercihi şekillendiriyor?” sorusunu da sormak.
Kaynaklar
İETT, 38G hattına ilişkin 23 Haziran 2025 tarihli duyuru. İETT
Öztaşkın & Levend, The Accessibility of Public Transportation Stops: Istanbul Case (2023). DergiPark
Beyazıt vd., Improving women’s accessibility to public transport through participatory street experiments: The case of Maltepe, Istanbul (2023). ScienceDirect
Öztaş Karlı, Toplu Taşıma Sistemlerinde Kadınların Güvenlik Algıları ve Stratejileri (2025). DergiPark
Canıtez, Transport Justice for Istanbul’s Urban Mobility (2025). Jopi Journal
Chicha ekibi adına, 38G hangi duraklardan geçiyor ile ilgili bu rehberi okuyup zaman ayırdığınız için teşekkürler.
Sizce Otobüs Yolculuğu Bize Ne Anlatıyor?
Hiç aynı otobüs hattını kullanan insanların yaşam koşullarının ne kadar farklı olduğunu düşündünüz mü? Bir güzergâh değişikliğinin sizin günlük hayatınız üzerindeki etkisi ne olurdu? Toplu taşımada kendinizi daha güvende, daha görünür ya da daha dışlanmış hissettiğiniz bir an yaşadınız mı? Bu deneyimler sizce kişisel mi, yoksa daha geniş toplumsal yapıların bir sonucu mu?